Wizyta w muzeum św. Edyty Stein w Lublińcu

„Kto szuka prawdy, szuka Boga, choć o tym nie wie" — te słowa Edyty Stein wybrzmiały szczególnie mocno, gdy maturzyści stanęli w miejscu, gdzie przyszła na świat jedna z najważniejszych kobiet XX wieku. Pielgrzymka z przesłaniem
Tegoroczna Diecezjalna Pielgrzymka Maturzystów do Częstochowy stała się nie tylko duchową wyprawą przed jednym z najważniejszych egzaminów w życiu młodych ludzi, ale też spotkaniem z historią, która wciąż jest żywa i bolesna. Zanim pątnicy dotarli przed oblicze Czarnej Madonny na Jasnej Górze, trasa wiodła ich przez Lubliniec — nieduże miasto na Górnym Śląsku, które dla całego świata stało się szczególnym miejscem za sprawą urodzenia się tu Edyty Stein. Wizyta w tamtejszym muzeum poświęconym tej wybitnej postaci była jednym z najważniejszych punktów całego wyjazdu. Maturzyści — często nieznający wcześniej głębiej historii tej kobiety — wyszli z muzeum wyraźnie poruszeni.
Edyta Stein urodziła się w 1891 roku we Wrocławiu w zasymilowanej żydowskiej rodzinie. Od najmłodszych lat wyróżniała się nieprzeciętną inteligencją i głodem wiedzy. Studiowała filozofię, stając się jedną z pierwszych kobiet w Niemczech, które uzyskały tytuł doktora — jej promotorem był sam Edmund Husserl, twórca fenomenologii. Pracowała jako jego asystentka i szybko zyskała uznanie w europejskim środowisku filozoficznym. Przez długi czas Edyta była ateistką — odeszła od wiary żydowskiej już jako nastolatka. Jednak lata poszukiwań intelektualnych i duchowych doprowadziły ją do przełomowego momentu: przeczytanie autobiografii świętej Teresy z Ávili sprawiło, że w 1922 roku przyjęła chrzest i wstąpiła do Kościoła katolickiego. W 1934 roku wstąpiła do klasztoru karmelitanek, przyjmując imię Teresa Benedykta od Krzyża.
„Kiedy stanęliśmy przed tablicami z jej zdjęciami i dokumentami, historia przestała być lekcją historii — stała się czymś bardzo osobistym."
Prześladowania i droga do Auschwitz
Przewodnik muzeum przeprowadził uczniów przez kolejne rozdziały życia Edyty Stein z niezwykłą wrażliwością i precyzją. Opowiedział, jak wraz z dojściem Hitlera do władzy i nasileniem się prześladowań Żydów w Niemczech, Edyta — mimo że była zakonnicą — nie mogła czuć się bezpieczna. Jej żydowskie pochodzenie czyniło ją celem, niezależnie od przyjętej wiary i powołania. W 1938 roku, chcąc chronić swój klasztor przed represjami ze strony władz nazistowskich, przeniosła się do Holandii, do Carmelu w Echt. Gdy jednak w 1942 roku biskupi holenderscy wydali list pasterski potępiający deportacje Żydów, naziści w odwecie nakazali aresztowanie wszystkich katolickich chrześcijan pochodzenia żydowskiego. 2 sierpnia 1942 roku Edyta Stein i jej siostra Rosa zostały zatrzymane przez Gestapo. Deportowano je do obozu przejściowego w Westerbork, a stamtąd — w przepełnionych wagonach bydlęcych — do Auschwitz-Birkenau. 9 sierpnia 1942 roku Edyta Stein zginęła w komorze gazowej. Miała 50 lat.
Muzeum Edyty Stein w Lublińcu, choć nieduże, robi ogromne wrażenie. Ekspozycja prowadzi odwiedzających przez kolejne etapy jej życia — od dzieciństwa i lat szkolnych, przez burzliwy czas poszukiwań intelektualnych i duchowych, aż po tragiczny finał w Auschwitz. Na ścianach wiszą fotografie, dokumenty, fragmenty jej pism filozoficznych i listów. Każdy eksponat to kolejna warstwa tej niezwykłej historii.
Przewodnik, oprowadzający maturzystów po salach wystawy, mówił spokojnie, ale z wyraźnym zaangażowaniem. Przybliżył uczniom kontekst epoki — antysemityzm, mechanizmy nazistowskiego terroru, los polskich Żydów i los tych, którzy — jak Edyta — stali niejako na granicy dwóch światów. Tłumaczył, dlaczego jej śmierć jest przez Kościół postrzegana jako męczeństwo: nie wyrzekła się ani swojej wiary chrześcijańskiej, ani solidarności ze swoim żydowskim narodem.
Kiedy pielgrzymi dotarli wreszcie na Jasną Górę, modlitwa przed obliczem Matki Bożej Częstochowskiej nabrała nowego wymiaru. Maturzyści prosili o siłę na egzaminy, ale też — jak sami mówili — o coś więcej: o odwagę poszukiwania prawdy, tak jak szukała jej Edyta Stein, i o wierność temu, w co się wierzy, bez względu na okoliczności. Diecezjalna Pielgrzymka Maturzystów stała się w ten sposób nie tylko religijnym doświadczeniem, ale też lekcją historii, człowieczeństwa i pamięci — lekcją, której nie da się zapomnieć. Edyta Stein została ogłoszona współpatronką Europy przez Jana Pawła II w 1999 roku. Jej wspomnienie liturgiczne przypada 9 sierpnia.

oprac.Marta Koszela